فرهنگ سازهاي ايراني-d-r-z

حرف (د)	از دايره تا دهل
دايره	دف را ببينيد.
دايره زنگي	دايره زنگي يكي از آلات موسيقي ضربي است و از آن براي تشديد وزن در موسيقي رقص استفاده مي كنند. دايره زنگي را در تلفظ عاميانه « داريه » مي گويند. بر چنبر چوبي آن به فاصله كم چند جاي سوراخ تعبيه شده و در هر سوراخ دو سنج كوچك قرار مي دهند چون دورويه را بنوازند از آن سنجها آواز بر آيد.
دريچ	تنبور را به بينيد.
دف	سازي كه اساساً عبارت است از قابي كه بر يك (و گاه دو) طرفش پوست كشيده شده است، و با زدن يا كشيدن انگشتان بر آن يا (در صورتي كه مثلا داراي زنگ باشد) تكان دادن نواخته مي شود. بر طبق روايات، نخست در شب زفاف سليمان و بلقيس نواخته شد، و نيز گويند بني اسراييل در مقابل گوساله اي طلايي دف مي نواختند بهرحال، در هنر سامي قديم دف با قاب مستطيل و مستدير هر دو ديده مي شود. دف رايج در ممالك اسلامي را بر حسب شكل قاب (مستطيل يا مستدير) و دارا بودن اوتار سنج ها يا «صفحات جرنگي» جلال يا حلقه هاي جرنگي، و جرسها يا زنگها و آنها، به هفت نوع تقسيم كرده اند، كه يكي از آنها داراي قاب مستطيل است كه بر دو طرفش پوست كشيده شده است، و سايرين قاب مستدير دارند. از اقسام اخير دف داراي صفحات جرنگي و دف داراي حلقه هاي جرنگي (بنام دايره) در ايران رايج بوده است. دف داراي زنگها در ايران و آسياي مركزي به نام دايره رايج شده است. دف به وسيله مسلمانان اسپانيا در اروپا رواج يافت در قرن 15 ميلادي متروك شد، ولي ديگر بار در قرن 19 ميلادي از سازهاي موزيك نظامي شد.
دنبك	تنبك را به بينيد.
دنبلك	تنبك را به بينيد.
دوتا	دوتار را به بينيد.
دوتار	سازي است از نوع سه تار و تنبور كه هنوز هم در ميان تركمن هاي دشت گرگان بكار مي رود. معروف است كه آقا محمد خان در فراغ خاطر دوتار مي زد.
دهل	طبل بزرگي است كه در روستاها براي همراهي با خواننده و نوازنده بكار مي رود و مثل گورگه با دوتر كه نواخته مي شود.
حرف (ر)	از رباب تا رواوه
رباب	سازي طنبور مانند و بزرگ شكم و كوتاه دسته كه بر روي آن به جاي تخته، پوست آهو باشد( برهان قاطع) اين ساز هم اكنون در افغانستان متداول است و در تاجيكستان جز ء سازهاي ملي است.
رمر	مزمار را ببينيد.
رموز	كمانچه اي است كه در سال 1390 هجري قمري توسط يك نفر همداني اختراع شد.
رواوه	رباب را گويند و سازي است مشهور و معني تركيبي آن آواز حزين بر آورنده است.
حرف (ز)	از زمري تا زنامي
زمري	ارغنون را ببينيد.
زنامي	قره ني را ببينيد.